Przestępczość - nasze porady

Problem: Jestem kobietą w ciąży skazaną na karę pozbawienia wolności. Myślę o skierowaniu do przyzakładowego Domu matki i dziecka. Na jaką pomoc mogę tam liczyć?

Porada: Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2003 r. w sprawie trybu przyjmowania dzieci matek pozbawionych wolności do domów dla matki i dziecka przy wskazanych zakładach karnych oraz szczegółowych zasad organizowania i działania tych placówek, w skład personelu Domu matki i dziecka wchodzą m.in.:

• lekarz pediatra;  
• psycholog;  
• pielęgniarka;  
• wychowawca;  
• dietetyk.  

   Uwaga! Funkcjonariusze Służby Więziennej, mający bezpośredni kontakt z dziećmi, w czasie pełnienia służby nie używają umundurowania służbowego.  

   Ponadto, wyposażenie wszystkich pomieszczeń domu powinno być zbliżone do warunków domowych, a ponadto powinny znajdować się z nim co najmniej następujące pomieszczenia:  

• pokoje sypialne dla matek i dzieci;  
• sale do zajęć pielęgnacyjnych i wychowawczych;  
• pomieszczenia do udzielania świadczeń zdrowotnych;  
• pomieszczenia do przygotowywania posiłków;  
• pomieszczenia sanitarne i gospodarcze;  
• pokoje dla personelu;  
• pomieszczenie izby chorych.  

   Dyrektor zakładu karnego powołuje zespół wychowawczo-opiekuńczy, do zadań którego należy w szczególności:  

• programowanie zajęć dydaktycznych, edukacyjnych, wychowawczych, terapeutycznych i resocjalizacyjnych wobec matek;  
• prowadzenie, przy udziale matek, działalności opiekuńczej zapewniającej dzieciom prawidłowy rozwój psychofizyczny;  
• dokonywanie kwartalnych ocen postaw macierzyńskich matek;  
• rozpoznawanie i przygotowywanie warunków właściwej adaptacji społecznej matek i dzieci poprzez utrzymywanie kontaktów z ich rodzinami, organami pomocy społecznej i publicznymi placówkami opiekuńczo-wychowawczymi.

Problem: W styczniu 2007r. klient popełnił przestępstwo zniszczenia mienia, a w marcu 2007r. przestępstwo spowodowania uszczerbku na zdrowiu. Wyrokiem sądu rejonowego z czerwca 2008r. klient skazany został za przestępstwo zniszczenia mienia na karę 3 lat pozbawienia wolności, którą odbył w całości. Po opuszczeniu zakładu karnego ujawniono popełnione wcześniej przestępstwo spowodowania uszczerbku na zdrowiu, za które sąd skazał klienta na karę 4 lat pozbawienia wolności. Klient rozważa podstawy do wydania wyroku łącznego.

Porada: Wydanie wyroku łącznego jest uzasadnione. Przedmiotem wyroku łącznego jest orzeczenie kary łącznej za przestępstwa, za które sprawca skazany został w odrębnych postępowaniach. Orzeczenie kary łącznej następuje natomiast w sytuacji, gdy sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju (albo inne podlegające łączeniu), a więc czyny pozostają w tzw. rzeczywistym zbiegu przestępstw. Wydaniu wyroku łącznego nie stoi jednocześnie na przeszkodzie, że kara wymierzona za jedno ze zbiegających się przestępstw została już w całości albo w części wykonana.

   Sąd wymierza karę łączną w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy. W związku z powyższym sąd w wyroku łącznym orzec może za popełnione przez klienta przestępstwo zniszczenia mienia oraz spowodowania uszczerbku na zdrowiu karę od 4 do 7 lat pozbawienia wolności. Jednocześnie na poczet kary łącznej sąd zaliczy karę już wykonaną, tj. karę 3 lat pozbawienia wolności – zostanie więc do wykonania kara łączna pozbawienia wolności w wysokości od 1 roku do 4 lat pozbawienia wolności. Klient ma zatem możliwość uzyskania kary łącznej w niższym wymiarze niż kara 4 lat pozbawienia wolności, orzeczona za przestępstwo uszczerbku na zdrowiu.

   W celu wydania wyroku łącznego należy złożyć wniosek do sądu, który wydał ostatni wyrok skazujący w pierwszej instancji – jeżeli jednak w pierwszej instancji orzekały sądy różnego rzędu (tj. sąd rejonowy i okręgowy) – wyrok łączny wydaje sąd wyższego rzędu (sąd okręgowy) i do niego należy skierować wniosek. Wniosek o wydanie wyroku łącznego jest wolny od opłat.

Problem: Mąż klientki, z którym pozostaje ona w faktycznej separacji (toczy się sprawa rozwodowa), mający pełnię władzy rodzicielskiej, nagminnie karci fizycznie ich wspólne 8-letnie dziecko, na co klienta nie wyraża zgody. Wymierzane dziecku przez męża kary cielesne są w ocenie klientki dotkliwe, ale nie powodują trwałych uszczerbków na zdrowiu fizycznym dziecka. Klientka pyta o możliwość zawiadomienia o zachowaniu męża organów ścigania.  

Porada: W roku 2010 wprowadzone zostały zmiany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (krio) i zgodnie z nowym art. 96 (1) krio: osobom wykonującym władzę rodzicielską oraz sprawującym opiekę lub pieczę nad małoletnim zakazuje się stosowania kar cielesnych, zadawania cierpień psychicznych i innych form poniżania dziecka. Oznacza to, iż uznawane dotychczas w prawie karnym tzw. „wychowawcze karcenie małoletnich” przestało ostatecznie stanowić okoliczność wyłączająca odpowiedzialność karną. Stosowanie kar cielesnych wobec dziecka wyczerpuje tym samym znamiona przestępstwa naruszenia nietykalności cielesnej z art. 217 § 1 Kodeksu karnego (kk), a gdy kary takie spowodowały jakikolwiek uszczerbek na zdrowiu dziecka (trwający do 7 dni) – przestępstwa  z art. 217 § 2 kk. Ściganie obu przestępstw odbywa się jednak z oskarżenia prywatnego, co oznacza, iż to pokrzywdzony co do zasady zobowiązany jest sporządzić i wnieść do sądu karnego prywatny akt oskarżenia przeciwko sprawcy.

   W sytuacji, gdy pokrzywdzony jest małoletni prywatny akt oskarżenia w jego imieniu powinien złożyć przedstawiciel ustawowy, w tym przypadku – nie może być to jednak jego matka. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2010r. (I KZP 10/10): „rodzic małoletniego nie może , działając w charakterze przedstawiciela ustawowego, wykonywać praw tego małoletniego jako pokrzywdzonego w postępowaniu karnym, w tym także w postępowaniu z oskarżenia prywatnego, jeżeli oskarżonym jest drugi z rodziców”. W celu wszczęcia postępowania karnego należy więc w pierwszej kolejności wystąpić z wnioskiem do sądu opiekuńczego (sadu rejonowego – wydział rodzinny) o wyznaczenie kuratora dla dziecka, który uprawniony będzie do wniesienia w imieniu małoletniego pokrzywdzonego prywatnego aktu oskarżenia.    

Problem: Jestem kobietą  w ciąży odbywającą karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym – jakie akty prawne regulują sytuację kobiet ciężarnych?

Porada: Zgodnie z art. 87 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego „kobiecie ciężarnej lub karmiącej zapewnia się opiekę specjalistyczną”, natomiast wg  § 4  celem „umożliwienia matce pozbawionej wolności sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad dzieckiem organizuje się przy wskazanych zakładach karnych domy dla matki i dziecka, w których dziecko może przebywać na życzenie matki do ukończenia trzeciego roku życia, chyba że względy wychowawcze lub zdrowotne, potwierdzone opinią lekarza albo psychologa, przemawiają za oddzieleniem dziecka od matki albo za przedłużeniem lub skróceniem tego okresu. Decyzje w tym zakresie wymagają zgody sądu opiekuńczego.”

   Szczegółowe przepisy odnośnie funkcjonowania ww. domów reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2003 r. w sprawie trybu przyjmowania dzieci matek pozbawionych wolności do domów dla matki i dziecka przy wskazanych zakładach karnych oraz szczegółowych zasad organizowania i działania tych placówek.

   Ponadto, istotną kwestią jest fakt, iż  co do zasady „skazana kobieta odbywa karę w zakładzie karnym typu półotwartego, chyba że stopień demoralizacji lub względy bezpieczeństwa przemawiają za odbywaniem kary w zakładzie karnym innego typu”. Przepis ten zawarty jest również w art. 87 Kodeksu karnego wykonawczego.

   Wobec kobiet w zaawansowanej ciąży mogą być zastosowane inne instytucje prawa karnego: w odniesieniu do skazanych - odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności, a wobec podejrzanych o popełnienie przestępstwa - inne niż tymczasowe aresztowanie -  środki zapobiegawcze.

   Uwaga! Zgodnie z  Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności oraz dokumentowania tych czynności, do aresztu śledczego nie podlega przyjęciu:

• osoba wymagająca natychmiastowego leczenia szpitalnego ze względu na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia; 
• kobieta od 28. tygodnia ciąży. 

   Przepisów tych nie stosuje się w wypadku osoby, która zgłosiła się albo została doprowadzona do aresztu śledczego, przy którym funkcjonuje szpital z oddziałem mogącym zapewnić tej osobie specjalistyczną opiekę lekarską, do osoby zgłaszającej się albo doprowadzonej po przerwie w wykonaniu kary lub ucieczce oraz osoby, która w wyznaczonym terminie nie powróciła z przepustki. Osobie przyjętej zapewnia się natychmiast odpowiednią opiekę lekarską. 

Opis problemu: Klientka w listopadzie 2010r. została oszukana metodą „na wnuczka” przez podszywającego się pod jej wnuka mężczyznę na kwotę 3 tysięcy złotych. Klientka otrzymała zawiadomienie, iż prokurator skierował przeciwko podejrzanemu o dokonanie oszustwa akt oskarżenia do sądu. Klientka chce odzyskać od sprawcy utracone pieniądze.  

Porada: Najprostszym prawnie sposobem odzyskania utraconych przez klientkę pieniędzy jest skierowanie przez nią do sądu karnego (który będzie rozpatrywać sprawę) wniosku o orzeczenie naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody na podstawie art. 46 kodeksu karnego. Wniosek taki można złożyć na piśmie lub ustnie do protokołu w trakcie przesłuchania w charakterze pokrzywdzonego – należy to jednak uczynić najpóźniej do czasu zakończenia pierwszego przesłuchania przez sąd na rozprawie głównej. W przypadku złożenia przez pokrzywdzoną (lub prokuratora) takiego wniosku – sąd ma obowiązek orzeczenia obowiązku naprawienia przez sprawcę szkody i klientka nie będzie musiała występować z odrębnym powództwem o zapłatę do sądu cywilnego.

Opis problemu: Klient w maju 2008r. został skazany za nieumyślne przestępstwo spowodowania wypadku drogowego z art. 177 § 2 kk na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 4 lata. W styczniu 2011r. klient prowadził pojazd mechaniczny w stanie nietrzeźwości, popełniając tym samym przestępstwo z art. 178a § 1 kk, za co został skazany przez sąd rejonowy w marcu 2011r. na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 3 lat. Sąd orzekł jednocześnie wobec klienta środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 2 lat. Wyrok nie jest prawomocny, klient złożył wniosek o uzasadnienie wyroku. Klient wyraża wolę wywiedzenia apelacji od wyroku w części dotyczącej orzeczenia o zakazie prowadzenia pojazdów, chcąc wnosić o uchylenie środka.  

Porada: Klienta poinformowano, iż wniesienie apelacji z wnioskiem o uchylenie orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów jest niezasadne, gdyż orzeczenie przez sąd niniejszego środka karnego za przestępstwo z art. 178a§ 1 kk jest obowiązkowe – na okres od roku do lat 10. Skuteczne może być ewentualnie wniesienie apelacji co do kary z wnioskiem o zamianę kary pozbawienia wolności na karę ograniczenia wolości lub grzywny – do sądu okręgowego za pośrednictwem sądu, który wydał wyrok, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem.

   Klienta poinformowano jednocześnie, iż zgodnie z treścią art. 75 § 1 kk sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności.

   Wobec powyższego, jeżeli wyrok orzekający karę pozbawienia wolności (także „w zawieszeniu”) za przestępstwo prowadzenia pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości z art. 178a § 1 kk uprawomocni się na skutek niewniesienia apelacji lub nieuwzględnienia apelacji co do kary przez sąd wyższej instancji – klient będzie musiał wykonać warunkowo zawieszoną karę pozbawienia wolności za przestępstwo spowodowania wypadku z art. 177 § 2 kk, gdyż zarządzenie wykonania tej kary przez sąd będzie w takim przypadku obligatoryjne. Nie ma bowiem znaczenia, iż przestępstwo z art. 177 § 2 kk było nieumyślne – zgodnie ze stanowiskiem judykatury i orzecznictwa wystarczy, iż umyślne jest drugie przestępstwo, popełnione w okresie próby.  

Opis problemu: Klientka prawomocnym wyrokiem sądu karnego skazana została za przestępstwo z art. 178a § 1 kk na karę 10 miesięcy ograniczenia wolności. Z uwagi na uchylanie się od obowiązku wykonywania związanej z karą pracy społecznej – kara ograniczenia wolności została zamieniona przez sąd na bezwzględną karę pozbawienia wolności. Klientka powołuje się na trudną sytuację zdrowotną, rodzinną i materialną i chciałaby uniknąć odbywania kary pozbawienia wolności.  

Porada: W stosunku do osób, którym orzeczono zastępczą karę pozbawienia wolności w miejsce kary ograniczenia wolności (lub grzywny) stosuje się ogólne przepisy dotyczące odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności, zawarte w Kodeksie karnym wykonawczym.

   Sąd odracza (obowiązkowo) wykonanie kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie tej kary przez skazanego. Za ciężką chorobę uznaje się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo. Wykonanie kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby sąd odracza do czasu ustania przeszkody. Sąd może odroczyć (fakultatywnie) wykonanie kary pozbawienia wolności – na okres do 6 miesięcy – jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny „zbyt ciężkie skutki”, a także w razie wystąpienia warunków zagęszczenia w celi (gdy na jedną osobę przypada mniej niż 3 m²).

   Wniosek o odroczenie kary przesyła się do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 pkt. 1 Ustawy o opłatach w sprawach karnych wniosek o odroczenie kary podlega opłacie w wysokości 80 zł. Do wniosku dołącza się dowód wpłacenia opłaty do kasy sądowej. Skazany wnoszący wniosek może jednak zwrócić się z wnioskiem do sądu o zwolnienie od opłaty, jeżeli wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów, uiszczenie jej byłoby zbyt uciążliwe.

   Odroczenie może być udzielone kilkakrotnie, jednakże łączny okres odroczenia fakultatywnego nie może przekroczyć roku. Jeżeli odroczenie wykonania kary nie przekraczającej 2 lat pozbawienia wolności trwało jednak przez okres co najmniej jednego roku (lub dłużej) – sąd może warunkowo zawiesić wykonanie tej kary.

   Podnieść jednocześnie należy, iż stosunku do osób, którym orzeczono zastępczą karę pozbawienia wolności w miejsce kary ograniczenia wolności sąd może także wstrzymać wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności w wypadku, gdy skazany podejmie nakazaną pracę i podda się rygorom z nią związanym – wstrzymanie takie następuje do czasu wykonania orzeczonej kary ograniczenia wolności.

Problem: Z mieszkania klienta ukradziono cenny sprzęt elektroniczny. Klient zgłosił fakt kradzieży z włamaniem na Policji. Policja wszczęła postępowanie, które następnie prokurator umorzył wobec niewykrycia sprawcy. Klient złożył zażalenie na postanowienia o umorzeniu. Sąd uwzględnił zażalenie klienta i nakazał prokuratorowi kontynuowanie dochodzenia. Po wykonaniu poleconych przez sąd czynności prokurator ponownie umorzył dochodzenie wobec niewykrycia sprawcy. Klient chce zaskarżyć ponowne umorzenie postępowania.

Porada: Prokurator, który kontynuował postępowanie przygotowawcze (śledztwo lub dochodzenie) na polecenie sądu po uchyleniu przez sąd postanowienia o jego umorzeniu, w sytuacji, gdy uzna, że po wykonaniu wytycznych sądu nadal brak jest podstaw do wniesienia aktu oskarżenia (gdyż np. brakuje jednoznacznych dowodów na sprawstwo podejrzewanej osoby), może ponownie wydać postanowienie o umorzeniu postępowania.

   Zgodnie z treścią art. 55 § 1 Kodeksu postępowania karnego (kpk) w razie powtórnego wydania przez prokuratora (lub Policję przy zatwierdzeniu przez prokuratora) postanowienia o umorzeniu, pokrzywdzonemu nie przysługuje prawo ponownego złożenia zażalenia. Nie oznacza to jednak, że pokrzywdzony ostatecznie traci prawo dochodzenia przez sądem karnym osądzenia sprawcy popełnionego na jego szkodę przestępstwa. W wypadku, gdy pokrzywdzony zaskarżył (przez złożenie zażalenia) do sądu pierwsze postanowienie o umorzeniu i zażalenie to zostało przez sąd uwzględnione (a postanowienie o pierwszym umorzeniu uchylone), może on w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o ponownym umorzeniu wnieść do sądu tzw. subsydiarny akt oskarżenia. Wniesienie takiego aktu możliwe jest więc dopiero wówczas, gdy nie przyniosła rezultatu podjęta przez sąd próba „wymuszenia” prokuratorskiego aktu oskarżenia.

   Subsydiarny akt oskarżenia wniesiony przez pokrzywdzonego powinien być jednak sporządzony i podpisany przez adwokata lub radcę prawnego, co oznacza, iż pokrzywdzony nie ma możliwości w pełni samodzielnego „oskarżania” sprawcy. W sprawie wszczętej na podstawie subsydiarnego aktu oskarżenia, w której pokrzywdzony staje się tzw. oskarżycielem posiłkowym, może brać udział, ale nie musi, również prokurator. 

Opis problemu: Klient został wezwany do stawiennictwa w charakterze świadka na Policji w sprawie karnej przeciwko swojemu sąsiadowi i jednocześnie przyjacielowi. Klient chce odmówić składania zeznań, obawiając się, iż jego zeznania zaszkodzą podejrzanemu.

Porada: Sąsiadowi czy przyjacielowi podejrzanego o przestępstwo nie przysługuje co do zasady prawo odmowy składania zeznań lub odpowiedzi na poszczególne pytania przesłuchującego.

   Każdy wezwany do złożenia zeznań w sprawie karnej – tak przez Policję, prokuraturę, jaki i sąd – ma obowiązek stawiennictwa i zeznawania prawdy. Nieusprawiedliwione (np. względami zdrowotnymi) niestawiennictwo lub bezpodstawne uchylanie się od złożenia zeznania spowoduje nałożenie na świadka kary porządkowej pieniężnej w wysokości do 10.000 zł, a zeznawanie nieprawdy lub zatajanie prawdy jest przestępstwem, określonym w art. 233 kodeksu karnego, zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat 3.  

   Prawo odmowy składania zeznań przysługuje wyłącznie świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest podejrzany lub oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem, a także osobie najbliższej dla podejrzanego, którą według przepisów kodeksu karnego jest: małżonek (także były), zstępny (tj. dziecko, wnuk), wstępny (tj. rodzic, dziadek), rodzeństwo, powinowaty (tj. rodzina małżonka) w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca z podejrzanym we wspólnym pożyciu. Świadek może jednocześnie uchylić się od odpowiedzi na konkretne zadawane mu pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby w jego ocenie narazić jego samego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność karną.

   Pozostałe osoby mają jedynie prawo złożenia wniosku do organu przesłuchującego o zwolnienie ich od obowiązku składania zeznań lub odpowiedzi na pytania, jeżeli pozostają one z podejrzanym (oskarżonym) w szczególnie bliskim stosunku osobistym, w tym np. bliskiej przyjaźni. Organ przesłuchujący nie jest jednak zobligowany do uwzględnienia takiego wniosku.

   Osoba wezwana do stawiennictwa w charakterze świadka ma prawo do zwrotu kosztów stawiennictwa, a pracodawca nie może odmówić zwolnienia jej z obowiązku świadczenia pracy na czas stawiennictwa.

Problem: Jestem matką 13 letniego dziecka. Wobec mojego męża toczy się postępowanie karne, jest on podejrzany o popełnienie przestępstwa z  art. 207, tj.  znęcanie fizycznie lub psychicznie nad małoletnim (...). Czy moje 13 letnie dziecko może być przesłuchiwane w trakcie postępowania karnego? Obawiam się o  dobro psychiki dziecka.

Porada: W postępowaniu karnym pokrzywdzone dziecko jest świadkiem, którego należy traktować w sposób szczególny, tak aby ograniczyć ryzyko wystąpienia u niego niekorzystnych skutków podejmowanych czynności procesowych. W związku z tym obowiązuje szczególna procedura przesłuchania dziecka.

   Jeśli dziecko jest pokrzywdzone przestępstwem przeciwko obyczajności lub wolności seksualnej albo przestępstwem przeciwko opiece i rodzinie i w chwili przesłuchania nie ukończyło 15 lat, tak jak w niniejszej sprawie, przesłuchuje się je tylko raz. Ponowne przesłuchanie może nastąpić wyjątkowo, tylko w sytuacji, gdy wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania, lub zażąda tego oskarżony, który nie miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego (art. 185a §1 kodeksu postępowania karnego).

   Należy zaznaczyć, że dziecko nie powinno być przesłuchiwane przez funkcjonariuszy Policji, w ramach czynności sprawdzających i rozpytywania. Dziecko przesłuchiwane jest przez sąd, na posiedzeniu w którym uczestniczy biegły psycholog. W posiedzeniu może uczestniczyć prokurator i obrońca oskarżonego. Może w nim też uczestniczyć pełnomocnik pokrzywdzonego dziecka tj. jego adwokat lub radca prawny, jeżeli taki został ustanowiony.

   Przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą małoletni pokrzywdzony pozostaje (np. jego rodzic) może uczestniczyć w takim posiedzeniu, jeśli nie ogranicza to swobody wypowiedzi dziecka. O dopuszczenia rodzica do udziału w posiedzeniu decyduje sędzia prowadzący posiedzenie.

   Przepisy nie nakładają na organy procesowe obowiązku przesłuchiwania dzieci w przyjaznych warunkach, niemniej istnieje obecnie taka praktyka i w wielu budynkach sądów oraz komisariatów zorganizowano tzw. przyjazne pokoje, w których odbywają się przesłuchania dzieci. Podczas takiego przesłuchania obecni prawnicy nie zakładają togi, pomieszczenia są kolorowe, z kwiatami i zabawkami. Dzieci mogą być wcześniej przygotowywane przez psychologa do tego, że będą zeznawać, tak aby ograniczyć stres relacjonowania traumatycznego przeżycia. Od biegłego psychologa uczestniczącego w takim przesłuchaniu można oczekiwać, że nie tylko będzie poddawał dziecko biernej obserwacji, ale że również będzie pomagał dziecku w radzeniu sobie ze stresem podczas przesłuchania i pomagał zrozumieć sytuację, w której się znalazło. Dziecko powinno być poza tym pouczone - w sposób umożliwiający zrozumienie tego pouczenia - o przysługujących jemu prawach, np. o prawie odmowy zeznań, gdy osobą oskarżoną jest jego rodzic.

   Zasadą jest, że protokół z takiego przesłuchania odczytuje się na rozprawie głównej, tak aby nie wzywać ponownie i nie zmuszać dziecka do kolejnego przesłuchania.

   Rzecznik Praw Obywatelskich sygnalizował, że obecne regulacje prawne w sposób niewystarczających chronią małoletnich świadków i pokrzywdzonych w postępowaniu karnym, wobec tego w swoich wystąpieniach do Ministra Sprawiedliwości postulował o nowelizację regulacji prawnych w tym zakresie.

Problem: Pani Maria jest mamą Adama, który ma skończone 23 lata. Chłopak uwielbia żużel i od dzieciństwa się tym interesuje. Należy do klubu żużlowego, prowadzi stronę internetową klubu oraz zajmuję się całym przygotowywaniem imprez żużlowych tzw. „oprawy” t.j. przynosi serpentyny, flagi mobilizuje wszystkich kibiców do okrzyków. Jednakże tydzień temu, kiedy pojawił się na meczu żużlowym został poproszony przez kolegę aby przyniósł karton z jednego miejsca do drugiego, nie wiedząc co się w nim znajduje. Co się okazało były tam materiały pirotechniczne głównie race, które są niedozwolone na imprezach masowych. Po przyniesieniu tej paczki nagle zjawiła się Policja i wylegitymowała syna i zabrali go ze sobą na komisariat. Ja o niczym nawet nie wiedziała, tylko poinformował mnie jego kolega, który zauważył , że mojego syna wyprowadzają w kajdankach. Klientka twierdzi , że syn jest idealnym dzieckiem i nigdy by takiego czegoś nie zrobił.

   Syn został osadzony w areszcie na 48 godzin. W tym czasie został przeprowadzony sąd 24-godzinny, w którym zapadł wyrok o zakazie stadionowym 2 letnim oraz zostały orzeczone prace społeczne w wysokości 120 godzin. My się z tym nie zgadzamy, bo on nie jest temu winny.

Porada: Zakładając, że jest tak jak Pani to przedstawia, iż syn jest niewinny, gdyż nie wiedział co się znajduje w tym kartonie, mogę Pani pomóc w taki sposób, że może syn złożyć już po uprawomocnieniu się wyroku odwołanie od wyroku do sądu. Wówczas sprawa zostanie ponownie rozpatrzona i będzie mogła Pani przedstawić więcej swoich dowodów na niewinność.

Problem: Klient znalazł telefon komórkowy. Nie znając właściciela klient postanowił użytkować znaleziony telefon. Po dwóch miesiącach klienta zatrzymała Policja i postawiła zarzut przestępstwa przywłaszczenia znalezionej rzeczy ruchomej. Klient w obawie przez rozprawą zgodził się na „dobrowolne poddanie się karze” w postaci kary grzywny w wysokości 60 stawek dziennych po 10 zł. Klient pracuje w banku i nie był nigdy wcześniej karany za przestępstwa. Klient chce poznać konsekwencje prawne „dobrowolnego poddania się karze”.

Porada: Nieoddanie znalezionego telefonu komórkowego jego właścicielowi lub – w przypadku nieznajomości właściciela – w biurze rzeczy znalezionych, prowadzonym przez starostę (lub Prezydenta Miasta – w miastach na prawach powiatu, np. Gdyni) wyczerpuje znamiona przestępstwa przywłaszczenia z art. 284 § 3 Kodeksu karnego, za które grozi kara grzywny, ograniczenia wolności, a nawet pozbawienia wolności do roku.

   W przedmiotowej sprawie uznać można, iż zaproponowana przez prokuratora (czy Policję w porozumieniu z prokuratorem) kara grzywny 60 stawek po 10 zł w ramach tzw. „dobrowolnego poddania się karze” nie należy do wysokich. Podnieść jednak należy, iż instytucja „dobrowolnego poddania się karze” zwalnia sprawcę z obowiązku uczestniczenia w rozprawie karnej, nie zwalnia go jednak z odpowiedzialności karnej. Na podstawie „zgody” sprawcy (oskarżonego) na „dobrowolne poddanie się karze” prokurator umieści w akcie oskarżenia wniosek o jego skazanie na posiedzeniu bez przeprowadzenia rozprawy i jeżeli sąd wniosek ten uwzględni – nastąpi skazanie na uzgodnioną z prokuratorem karę, w tym przypadku – karę grzywny w wysokości 60 stawek po 10 zł. Pamiętać jednak należy, iż w takim przypadku kara grzywny jest „pełnoprawną” karą kryminalna przewidzianą w Kodeksie karnym i skazanie na nią skutkuje wpisem sprawcy do rejestru skazanych Krajowego Rejestru Karnego. Zatarcie skazania na karę grzywny następuję dopiero po upływie 5 lat od wykonania kary.

   W sytuacji klienta – pracującego w banku – skazanie za umyślne przestępstwo przeciwko mieniu (a takim jest przestępstwo przywłaszczenia znalezionego telefonu komórkowego) oznaczać może groźbę utraty pracy (banki często bowiem restrykcyjnie przestrzegają wymogu niekaralności swoich pracowników – w szczególności za przestępstwa umyślne i przeciwko mieniu). W przypadku klienta zasadnym było by więc rozważenie złożenia oświadczenia o wycofaniu zgody na „dobrowolne poddanie się karze” wraz z wnioskiem o przeanalizowanie możliwości warunkowego umorzenia postępowania karnego wobec klienta. Wobec rodzaju i niewielkiej wagi przestępstwa, które popełnił klient, oraz przyznania się klienta do winy i jego uprzedniej niekaralności, spełnione są bowiem podstawowe przesłanki warunkowego umorzenia postępowania.

   Warunkowe umorzenie, jako tzw. środek probacyjny, związany z poddaniem sprawcy swoistej „próbie”, oznaczać będzie, że postępowania karne wobec klienta zostanie warunkowo umorzone na okres od roku do lat 2, a zamiast kary sąd orzeknie obowiązek naprawienia wyrządzonej pokrzywdzonemu szkody oraz np. świadczenie pieniężne na cel społeczny. Wyrok warunkowo umarzający nie jest jednak skazaniem, a wiec sprawca nie zostanie wpisany do rejestru skazanych i formalnie pozostanie osobą niekaraną.

   Jeżeli sprawa jest jeszcze w prokuraturze, oświadczenie o wycofaniu zgody na „dobrowolne poddanie się karze” z wnioskiem o rozważenie możliwości warunkowego umorzenia postępowania należy złożyć do prokuratora, a po skierowaniu do sadu aktu oskarżenia – do tego sądu.