Rodzina - nasze porady

Opis problemu: Klient zadzwonił do Biura Porad Obywatelskich z pytaniem, czy intercyza może być zawarta już po wstąpieniu w związek małżeński. Obecnie Klient chce otworzyć działalność gospodarczą, która wiąże się z dużym ryzykiem finansowym, wobec czego rozważa podpisanie intercyzy.

Porada: Zgodnie z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego umowa majątkowa małżeńska (tzw. intercyza) ustanawiająca rozdzielność majątkową może być zawarta zarówno przed, jak i po wstąpieniu w związek małżeński. Aby ją podpisać należy udać się do notariusza, który sporządzi odpowiedni akt notarialny.

   Jednocześnie należy podkreślić, że zawarcie intercyzy nie uchroni żony Klienta od efektów działań, które małżonkowie podejmą wspólnie (np. podpisanie umowy kredytu przez oboje małżonków). Ponadto, zgodnie z art. 471 KRO Klient może powoływać się względem innych osób (np. kontrahentów) na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome.

Problem: Klient zalega z opłatami za materiały budowlane, abonament telefoniczny czynsz i alimenty. Wszyscy wierzyciele dochodzili już swoich roszczeń na drodze sądowej, obecnie poinformowali o chęci egzekwowania należności przez komornika. Klient nie wie, jaką część wynagrodzenia komornik może mu zająć. Pracuje na umowę o pracę i otrzymuje około 2000 zł podstawowego wynagrodzenia, kilka razy w roku dostaje premie uznaniowe. Usłyszał również, że został wpisany do Rejestru Dłużników, prosi o informację kto i na jakiej podstawie może go wpisać do tego rejestru?

Porada: Poinformowano Klienta, iż na podstawie Kodeksu Pracy egzekucji z wynagrodzenia podlegają w kolejności: należności na świadczenia alimentacyjne, należności na świadczenia inne niż alimentacyjne, zaliczki udzielone pracownikowi, kary pieniężne. Potrącenia na świadczenia alimentacyjne może być dokonane w wysokości do 2/3 wynagrodzenia (po obliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne i zaliczki na podatek dochodowy), a na świadczenia inne niż alimentacyjne i zaliczki udzielone pracownikowi do wysokości ½ wynagrodzenia. Jeżeli komornik egzekwuje należności na rzecz kilku wierzycieli potrącenie może być dokonane maksymalnie w powyższych granicach. Dodatkowo wolne od egzekucji jest minimalne wynagrodzenie. Ograniczenie to nie ma zastosowania do egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Premie podlegają zajęciu w pełnej wysokości.

   Wierzyciele mają prawo wpisania swojego dłużnika do jednego z Biur Informacji Gospodarczej (BIG). W Polsce istnieją 3 takie instytucje: KRD Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej, ERIF Europejski Rejestr Informacji Finansowej Biuro Informacji Gospodarczej oraz InfoMonitor Biuro Informacji Gospodarczej. Do biura informację przekazują Zakłady Ubezpieczeń, dostawcy energii, spółdzielnie mieszkaniowe, a także osoby fizyczne. Warunkiem wpisu dłużnika przez osobę fizyczną do Rejestru jest posiadanie prawomocnego wyroku sądowego z klauzulą wykonalności. Oznacza to, że nasz dług był już przedmiotem postępowania w sądzie, sąd ocenił zasadność roszczenia i wydał w sprawie wyrok. Raport na temat swojego zadłużenia zarejestrowanego w BIG można również uzyskać bezpłatnie, raz na 6 miesięcy. Można go zamówić podobnie jak w BIK-u, poprzez wypełnienie formularza na stronie internetowej. Odbiór osobisty jest bezpłatny, za wysłanie raportu pocztą pobierana jest opłata.

Problem: Jestem kobietą w ciąży skazaną na karę pozbawienia wolności. Myślę o skierowaniu do przyzakładowego Domu matki i dziecka. Na jaką pomoc mogę tam liczyć?

Porada: Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2003 r. w sprawie trybu przyjmowania dzieci matek pozbawionych wolności do domów dla matki i dziecka przy wskazanych zakładach karnych oraz szczegółowych zasad organizowania i działania tych placówek, w skład personelu Domu matki i dziecka wchodzą m.in.:

• lekarz pediatra;  
• psycholog;  
• pielęgniarka;  
• wychowawca;  
• dietetyk.  

   Uwaga! Funkcjonariusze Służby Więziennej, mający bezpośredni kontakt z dziećmi, w czasie pełnienia służby nie używają umundurowania służbowego.  

   Ponadto, wyposażenie wszystkich pomieszczeń domu powinno być zbliżone do warunków domowych, a ponadto powinny znajdować się z nim co najmniej następujące pomieszczenia:  

• pokoje sypialne dla matek i dzieci;  
• sale do zajęć pielęgnacyjnych i wychowawczych;  
• pomieszczenia do udzielania świadczeń zdrowotnych;  
• pomieszczenia do przygotowywania posiłków;  
• pomieszczenia sanitarne i gospodarcze;  
• pokoje dla personelu;  
• pomieszczenie izby chorych.  

   Dyrektor zakładu karnego powołuje zespół wychowawczo-opiekuńczy, do zadań którego należy w szczególności:  

• programowanie zajęć dydaktycznych, edukacyjnych, wychowawczych, terapeutycznych i resocjalizacyjnych wobec matek;  
• prowadzenie, przy udziale matek, działalności opiekuńczej zapewniającej dzieciom prawidłowy rozwój psychofizyczny;  
• dokonywanie kwartalnych ocen postaw macierzyńskich matek;  
• rozpoznawanie i przygotowywanie warunków właściwej adaptacji społecznej matek i dzieci poprzez utrzymywanie kontaktów z ich rodzinami, organami pomocy społecznej i publicznymi placówkami opiekuńczo-wychowawczymi.

Problem: Mąż klientki, z którym pozostaje ona w faktycznej separacji (toczy się sprawa rozwodowa), mający pełnię władzy rodzicielskiej, nagminnie karci fizycznie ich wspólne 8-letnie dziecko, na co klienta nie wyraża zgody. Wymierzane dziecku przez męża kary cielesne są w ocenie klientki dotkliwe, ale nie powodują trwałych uszczerbków na zdrowiu fizycznym dziecka. Klientka pyta o możliwość zawiadomienia o zachowaniu męża organów ścigania.  

Porada: W roku 2010 wprowadzone zostały zmiany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (krio) i zgodnie z nowym art. 96 (1) krio: osobom wykonującym władzę rodzicielską oraz sprawującym opiekę lub pieczę nad małoletnim zakazuje się stosowania kar cielesnych, zadawania cierpień psychicznych i innych form poniżania dziecka. Oznacza to, iż uznawane dotychczas w prawie karnym tzw. „wychowawcze karcenie małoletnich” przestało ostatecznie stanowić okoliczność wyłączająca odpowiedzialność karną. Stosowanie kar cielesnych wobec dziecka wyczerpuje tym samym znamiona przestępstwa naruszenia nietykalności cielesnej z art. 217 § 1 Kodeksu karnego (kk), a gdy kary takie spowodowały jakikolwiek uszczerbek na zdrowiu dziecka (trwający do 7 dni) – przestępstwa  z art. 217 § 2 kk. Ściganie obu przestępstw odbywa się jednak z oskarżenia prywatnego, co oznacza, iż to pokrzywdzony co do zasady zobowiązany jest sporządzić i wnieść do sądu karnego prywatny akt oskarżenia przeciwko sprawcy.

   W sytuacji, gdy pokrzywdzony jest małoletni prywatny akt oskarżenia w jego imieniu powinien złożyć przedstawiciel ustawowy, w tym przypadku – nie może być to jednak jego matka. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2010r. (I KZP 10/10): „rodzic małoletniego nie może , działając w charakterze przedstawiciela ustawowego, wykonywać praw tego małoletniego jako pokrzywdzonego w postępowaniu karnym, w tym także w postępowaniu z oskarżenia prywatnego, jeżeli oskarżonym jest drugi z rodziców”. W celu wszczęcia postępowania karnego należy więc w pierwszej kolejności wystąpić z wnioskiem do sądu opiekuńczego (sadu rejonowego – wydział rodzinny) o wyznaczenie kuratora dla dziecka, który uprawniony będzie do wniesienia w imieniu małoletniego pokrzywdzonego prywatnego aktu oskarżenia.    

Problem: Jestem kobietą  w ciąży odbywającą karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym – jakie akty prawne regulują sytuację kobiet ciężarnych?

Porada: Zgodnie z art. 87 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego „kobiecie ciężarnej lub karmiącej zapewnia się opiekę specjalistyczną”, natomiast wg  § 4  celem „umożliwienia matce pozbawionej wolności sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad dzieckiem organizuje się przy wskazanych zakładach karnych domy dla matki i dziecka, w których dziecko może przebywać na życzenie matki do ukończenia trzeciego roku życia, chyba że względy wychowawcze lub zdrowotne, potwierdzone opinią lekarza albo psychologa, przemawiają za oddzieleniem dziecka od matki albo za przedłużeniem lub skróceniem tego okresu. Decyzje w tym zakresie wymagają zgody sądu opiekuńczego.”

   Szczegółowe przepisy odnośnie funkcjonowania ww. domów reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2003 r. w sprawie trybu przyjmowania dzieci matek pozbawionych wolności do domów dla matki i dziecka przy wskazanych zakładach karnych oraz szczegółowych zasad organizowania i działania tych placówek.

   Ponadto, istotną kwestią jest fakt, iż  co do zasady „skazana kobieta odbywa karę w zakładzie karnym typu półotwartego, chyba że stopień demoralizacji lub względy bezpieczeństwa przemawiają za odbywaniem kary w zakładzie karnym innego typu”. Przepis ten zawarty jest również w art. 87 Kodeksu karnego wykonawczego.

   Wobec kobiet w zaawansowanej ciąży mogą być zastosowane inne instytucje prawa karnego: w odniesieniu do skazanych - odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności, a wobec podejrzanych o popełnienie przestępstwa - inne niż tymczasowe aresztowanie -  środki zapobiegawcze.

   Uwaga! Zgodnie z  Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności oraz dokumentowania tych czynności, do aresztu śledczego nie podlega przyjęciu:

• osoba wymagająca natychmiastowego leczenia szpitalnego ze względu na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia; 
• kobieta od 28. tygodnia ciąży. 

   Przepisów tych nie stosuje się w wypadku osoby, która zgłosiła się albo została doprowadzona do aresztu śledczego, przy którym funkcjonuje szpital z oddziałem mogącym zapewnić tej osobie specjalistyczną opiekę lekarską, do osoby zgłaszającej się albo doprowadzonej po przerwie w wykonaniu kary lub ucieczce oraz osoby, która w wyznaczonym terminie nie powróciła z przepustki. Osobie przyjętej zapewnia się natychmiast odpowiednią opiekę lekarską. 

Opis problemu: Żona Klienta otrzymała od swoich rodziców darowiznę mieszkania. Umowa darowizny została sporządzona w formie aktu notarialnego już podczas trwania małżeństwa. Obecnie Klient chciałby wnieść pozew o rozwód i zadzwonił do Biura Porad Obywatelskich z pytaniem, czy mieszkanie należy do majątku wspólnego małżonków. Z wywiadu przeprowadzonego przez Doradcę z Klientem wynika, że nie był on wymieniony w akcie notarialnym, jak też nie ma w nim żadnych zapisów dotyczących majątku wspólnego lub osobistego żony.

Porada: Zgodnie z art. 33 pkt. 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego małżonka należą przedmioty majątkowe nabyte m.in. przez darowiznę. Darczyńca (tu: rodzice żony Klienta) mogą jednak postanowić inaczej. W obecnym stanie faktycznym treść aktu notarialnego nie wskazuje jednak, aby intencją rodziców było przekazanie mieszkania do majątku wspólnego małżonków, wobec powyższego należy przyjąć, że mieszkanie weszło do majątku osobistego żony.

Opis problemu: Żona Klienta wystąpiła kilka lat temu do sądu o nakazanie, ażeby wynagrodzenia za pracę męża było w całości wypłacane do jej rąk. Sąd przychylił się do prośby żony, jednak tylko co do połowy wynagrodzenia. Obecnie małżonkowie nie mieszkają już razem, a część wynagrodzenia nadal wpływa na konto żony. Klient zadzwonił do Biura Porad Obywatelskich z pytaniem czy można znieść taki nakaz jeszcze przed orzeczeniem przez sąd rozwodu.

Porada: Zgodnie z art. 28 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na podstawie którego sąd orzekł nakaz wypłaty wynagrodzenia do rąk żony, nakaz pozostaje w mocy pomimo ustania wspólnego pożycia małżonków (§ 2). Jednakowoż, sąd na wniosek Klienta może taki zakaz zmienić lub uchylić.

   W tym celu należy złożyć wniosek do Sądu Rejonowego odpowiedniego ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy (art. 508 kpc). W piśmie tym należy wskazać, że wspólne pożycie małżonków już ustało. Brzmienie przepisów wskazuje, iż dla złożenia takiego wniosku nie jest koniecznie zakończenie postępowania rozwodowego.

Opis problemu: Pani Anna zawarła związek małżeński z Adamem w 1990 roku. Natomiast po ślubie mieli kryzys, mąż ją zdradził, a Pani Anna nie mogła mu tego wybaczyć, co w konsekwencji doprowadziło do rozwodu. Rozwiedli się w tym roku, tj. 2011, a dokładnie w lutym. Klientka pyta czy mogłaby wrócić do swojego poprzedniego nazwiska, gdyż czuje się strasznie nawet nosząc nazwisko byłego męża, który wyrządził jej tyle przykrości, a mając to nazwisko ciągle sobie o nim przypomina.

Porada: Pani Anno, zmiana nazwiska po rozwodzie jest możliwa tylko w tej sytuacji, gdy od uprawomocnienia się wyroku nie mija więcej niż 3 miesiące. Niestety w Pani przypadku jest to już czas dłuższy niż określony w  art.59 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obecnie więc istnieje możliwość zmiany nazwiska tylko na podstawie ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Przewiduje ona, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą
zmiany:

• imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka
• na imię lub nazwisko używane
• na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione
• na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada

   Wniosek o zmianę nazwiska składa się w trybie administracyjnym do kierownika urzędu stanu cywilnego właściwego ze względu na miejsce stałego pobytu wnioskodawcy. Tak więc obecnie możliwość zmiany nazwiska na poprzednie będzie uzależnione od decyzji kierownika urzędu stanu cywilnego, który zdecyduje czy w tym konkretnym przypadku zaistnieją ważne powody do zmiany nazwiska

Opis problemu: Klientka otrzymała właśnie wyrok sądu wraz z orzeczeniem rozwodu. Chciałaby jak najprędzej powrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, które właśnie zostało rozwiązane przez sąd.

Porada: Zgodnie z art. 59 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (krio) małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (dalej: USC) powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa. Klientka winna zgłosić się do USC właściwego dla jej miejsca zamieszkania w celu złożenia oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Jako że jest to postępowanie administracyjne, decyzja o zmianie nastąpi bezzwłocznie po złożeniu oświadczenia w przepisanym terminie. Oświadczenie takie musi bowiem złożyć przed upływem trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu. Klientka winna przedłożyć w USC dokument tożsamości wraz ze skróconym odpis aktu małżeństwa z adnotacją o rozwodzie lub prawomocnym orzeczeniem sądu o rozwodzie oraz wnieść opłatę skarbową w wysokości ok. 10 zł. Po wydaniu decyzji o zmianie nazwiska należy wymienić dowód osobisty oraz inne dokumenty (np. prawo jazdy) oraz zgłosić ten fakt do urzędu skarbowego w ramach aktualizacji danych podanych w NIP. 

Problem: Jestem matką 13 letniego dziecka. Wobec mojego męża toczy się postępowanie karne, jest on podejrzany o popełnienie przestępstwa z  art. 207, tj.  znęcanie fizycznie lub psychicznie nad małoletnim (...). Czy moje 13 letnie dziecko może być przesłuchiwane w trakcie postępowania karnego? Obawiam się o  dobro psychiki dziecka.

Porada: W postępowaniu karnym pokrzywdzone dziecko jest świadkiem, którego należy traktować w sposób szczególny, tak aby ograniczyć ryzyko wystąpienia u niego niekorzystnych skutków podejmowanych czynności procesowych. W związku z tym obowiązuje szczególna procedura przesłuchania dziecka.

   Jeśli dziecko jest pokrzywdzone przestępstwem przeciwko obyczajności lub wolności seksualnej albo przestępstwem przeciwko opiece i rodzinie i w chwili przesłuchania nie ukończyło 15 lat, tak jak w niniejszej sprawie, przesłuchuje się je tylko raz. Ponowne przesłuchanie może nastąpić wyjątkowo, tylko w sytuacji, gdy wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania, lub zażąda tego oskarżony, który nie miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego (art. 185a §1 kodeksu postępowania karnego).

   Należy zaznaczyć, że dziecko nie powinno być przesłuchiwane przez funkcjonariuszy Policji, w ramach czynności sprawdzających i rozpytywania. Dziecko przesłuchiwane jest przez sąd, na posiedzeniu w którym uczestniczy biegły psycholog. W posiedzeniu może uczestniczyć prokurator i obrońca oskarżonego. Może w nim też uczestniczyć pełnomocnik pokrzywdzonego dziecka tj. jego adwokat lub radca prawny, jeżeli taki został ustanowiony.

   Przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą małoletni pokrzywdzony pozostaje (np. jego rodzic) może uczestniczyć w takim posiedzeniu, jeśli nie ogranicza to swobody wypowiedzi dziecka. O dopuszczenia rodzica do udziału w posiedzeniu decyduje sędzia prowadzący posiedzenie.

   Przepisy nie nakładają na organy procesowe obowiązku przesłuchiwania dzieci w przyjaznych warunkach, niemniej istnieje obecnie taka praktyka i w wielu budynkach sądów oraz komisariatów zorganizowano tzw. przyjazne pokoje, w których odbywają się przesłuchania dzieci. Podczas takiego przesłuchania obecni prawnicy nie zakładają togi, pomieszczenia są kolorowe, z kwiatami i zabawkami. Dzieci mogą być wcześniej przygotowywane przez psychologa do tego, że będą zeznawać, tak aby ograniczyć stres relacjonowania traumatycznego przeżycia. Od biegłego psychologa uczestniczącego w takim przesłuchaniu można oczekiwać, że nie tylko będzie poddawał dziecko biernej obserwacji, ale że również będzie pomagał dziecku w radzeniu sobie ze stresem podczas przesłuchania i pomagał zrozumieć sytuację, w której się znalazło. Dziecko powinno być poza tym pouczone - w sposób umożliwiający zrozumienie tego pouczenia - o przysługujących jemu prawach, np. o prawie odmowy zeznań, gdy osobą oskarżoną jest jego rodzic.

   Zasadą jest, że protokół z takiego przesłuchania odczytuje się na rozprawie głównej, tak aby nie wzywać ponownie i nie zmuszać dziecka do kolejnego przesłuchania.

   Rzecznik Praw Obywatelskich sygnalizował, że obecne regulacje prawne w sposób niewystarczających chronią małoletnich świadków i pokrzywdzonych w postępowaniu karnym, wobec tego w swoich wystąpieniach do Ministra Sprawiedliwości postulował o nowelizację regulacji prawnych w tym zakresie.

Opis problemu: Klient jest osobą bezrobotną i odmawia przyjęcia jakiejkolwiek oferty pracy, gdyż uważa, że jeśli jego żona ma dobrą pracę, z której uzyskuje wysokie profity, to nie jest koniecznym, aby on sam podejmował się zajęcia, które i tak byłoby dużo gorzej opłacane. Jak twierdzi, woli zajmować się domem i dziećmi, gdyż tworzenie nowoczesnego gospodarstwa domowego jest dla niego bardzo satysfakcjonujące i dogodne dla całej rodziny. Żona klienta chce ustanowić rozdzielność majątkową. Klient chciałby jednak zabezpieczyć się na wypadek „nieprzewidzianych okoliczności”, gdyby żona chciała np. odejść i zostawić go „z niczym”.

Porada: Klienta poinformowano, iż wraz z zawarciem małżeństwa między małżonkami powstaje wspólność majątkowa małżeńska. Jest to wspólność, która powstaje z mocy ustawy (tzw. wspólność ustawowa). Zgodnie z art. 31 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (krio) obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (tzw. majątek wspólny). Pomimo tego, że ustawodawca preferuje ustrój wspólności ustawowej, gdyż obiektywnie rzecz biorąc uchodzi on za najbardziej optymalny dla przeciętnego małżeństwa, daje małżonkom możliwość wyboru ustroju majątkowego, według którego będą kształtowane ich stosunki majątkowe w małżeństwie.

   Stosownie do regulacji zawartych w art. 47 § 1 krio, mogą wybrać jeden spośród następujących ustrojów umownych: wspólność rozszerzoną, wspólność ograniczoną, rozdzielność majątkową (tzw. zupełną) lub rozdzielność z wyrównaniem dorobków.

   Ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków jest to o tyle szczególna odmiana ustroju rozdzielności majątkowej, że jej skutki uwidaczniają się dopiero w chwili ustania tego ustroju (np. w wyniku rozwodu, czy wprowadzenia umową innego ustroju majątkowego). Wygląda to tak, że po ustaniu ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego małżonka, może żądać wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa  (art. 514 § 1 krio), przy czym dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej małżeńskiej (art. 513 § 1 krio). Do tego czasu każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej, jak i majątek nabyty później (podobnie jak w ustroju rozdzielności majątkowej zupełnej). Ustrój ten ma za zadanie zapewnić lepszą ochronę małżonkowi będącemu stroną słabszą ekonomicznie, gdyż ma on możliwość partycypowania w dorobku materialnym współmałżonka o lepszej kondycji finansowej. Przy tym jednak, ustrój ten nie ogranicza w żaden sposób małżonków w samodzielnym zarządzaniu majątkiem każdego z osobna.

   Wyrównanie dorobków następuje kosztem małżonka, którego dorobek jest większy. Sąd rozstrzygnie, jeśli zdarzy się, że małżonkowie nie będą w stanie porozumieć się co do sposobu i wysokości wyrównania dorobków. Wyrównanie dorobków może nastąpić przez zapłatę określonej sumy pieniężnej na rzecz małżonka z mniejszym dorobkiem albo przez przeniesienia na niego określonego prawa majątkowego. Możliwe jest także wyrównanie dorobków w części przez zapłatę, a w części przez przeniesienie prawa. Roszczenie o wyrównanie dorobków staje się wymagalne w chwili ustania ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków i jako roszczenie majątkowe przedawnia się z upływem lat 10. 

   Obliczając wysokość dorobku pewne kategorie przedmiotów majątkowych pomija się, inne natomiast dolicza. Pomijane przedmioty to przede wszystkim przedmioty nabyte przed zawarciem umowy majątkowej, ale również nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę. Z drugiej strony, doliczana jest wartość darowizn dokonanych przez jednego małżonka, z wyłączeniem darowizn na rzecz wspólnych zstępnych, a także drobnych zwyczajowo przyjętych darowizn na rzecz innych osób. To samo dotyczy wartości usług świadczonych osobiście przez jednego z małżonków na rzecz majątku drugiego małżonka oraz nakładów i wydatków na majątek jednego małżonka z majątku drugiego. Przy tych doliczeniach zwraca się szczególną uwagę na fakt, że świadczenia ze strony jednego małżonka mogą znacząco wpłynąć na wzrost dorobku drugiego małżonka, ale również miejsce może mieć celowe uszczuplanie swojego majątku na skutek darowizn na rzecz osób trzecich.

   Jeśli strony nie będą w stanie uzgodnić wspólnego stanowiska co do sposobu oraz wysokości wyrównania dorobków, stosowne rozstrzygnięcia podejmie sąd (art. 514 § 3 krio). Jeżeli zaś klient wraz z żoną podejmą decyzję o wyborze rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków powinni udać się do notariusza w celu zawarcia stosownej umowy.

Opis problemu: Klientka pragnie w przyszłym roku zawrzeć związek małżeński. Chciałaby uzyskać informacje, jakie są różnice formalne między zawarciem małżeństwa świeckiego a katolickiego.

Porada: Klientkę poinformowano, że według polskiego prawa związek małżeński może zostać zawarty przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (dalej: USC) i w tej sytuacji ma on charakter wyłącznie świecki, jak również zawarcie małżeństwa możliwe jest w obecności duchownego z jednoczesnym sporządzeniem aktu małżeństwa przez kierownika USC, przy czym jest to wtedy tzw. ślub konkordatowy, który łączy sposób świecki z elementem wyznaniowym, religijnym.

   Małżeństwo zawierane w sposób cywilny (tj. świecki) to formalno-prawne usankcjonowanie związku małżeńskiego. Jest to swoiste zawarcie umowy między przyszłymi małżonkami, zgodnie z którą oświadczają oni, iż uczynią wszystko, aby ich małżeństwo było zgodne, szczęśliwe i trwałe. Zanim jednak do tego dojdzie, narzeczeni winni w wybranym przez siebie USC, nie później niż na miesiąc i jeden dzień przed planowaną datą zawarcia małżeństwa, złożyć skrócone akty urodzenia oraz pisemne zapewnienia o nieistnieniu okoliczności wykluczających zawarcie małżeństwa, a także wnieść opłatę skarbową w wysokości ok. 80 zł oraz przedłożyć dowody tożsamości do wglądu.

   Osoba rozwiedziona dodatkowo zobowiązana jest do przedłożenia skróconego aktu małżeństwa wraz z adnotacją o rozwodzie albo odpisem prawomocnego orzeczenia sądu o rozwodzie. W przypadku wdowy lub wdowca wymagane jest złożenie odpisu aktu zgonu małżonka. W sytuacji, gdy przyszły małżonek jest cudzoziemcem, składa on odpis aktu urodzenia wraz z tłumaczeniem dokonanym przez tłumacza przysięgłego oraz dokument stwierdzający, że zgodnie z właściwym prawem może zawrzeć małżeństwo lub prawomocne postanowienie sądu zwalniające go od złożenia tego dokumentu. W sytuacji, gdy małżeństwo ma zostać zawarte przez kobietę nieletnią – między 16 a 18 rokiem życia – konieczne jest złożenie postanowienia sądu rodzinnego zezwalające na zawarcie małżeństwa.

   Dodatkowo, od przyszłych małżonków wymagane jest złożenie pisemnych oświadczeń w sprawie nazwisk noszonych po zawarciu małżeństwa (a także nazwisk ich wspólnych dzieci). Żona może przyjąć nazwiska męża, bądź mąż nazwisko żony lub każde z małżonków dotychczasowe nazwisko może połączyć z nazwiskiem współmałżonka. Na świadków wybiera się dwie osoby pełnoletnie. Wystarczy jeśli zgłoszą się one dopiero w dniu ślubu, na ok. 30 min. przed ceremonią. Wymagane w ich przypadku jest okazanie dowodów osobistych. Akt małżeństwa zostaje sporządzony niezwłocznie (bezpośrednio) po jego zawarciu przed kierownikiem USC (art. 1 § 1 krio). Małżonkowie otrzymują odpisy. W przypadku zmiany nazwiska należy wymienić dowód osobisty, w podanym przez kierownika USC terminie.

   Art. 1 § 2 krio pozwala na zawarcie małżeństwa w formie wyznaniowej ze skutkami cywilnoprawnymi, a mianowicie takimi, że małżeństwo zawarte jest jako świeckie (wywołujące skutki przewidziane przepisami krio) i religijne zarazem. Zawarcie małżeństwa w takiej formie możliwe jest dzięki umowie pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Stolicą Apostolską (tzw. Konkordat). Zgodnie z art. 15a ustawy o stosunkach między państwem a Kościołem katolickim, małżeństwo zawarte w formie przewidzianej przez prawo kanoniczne wywiera takie skutki, jak małżeństwo zawarte przed kierownikiem USC, jeżeli spełnione są wymagania zawarte w krio.

   Zgodnie z obowiązującą tradycją tzw. ślub kościelny zawierany jest w parafii kobiety wchodzącej w związek małżeński, jednak coraz częściej odchodzi się od tego zwyczaju i narzeczeni wybierają na miejsce zawarcia związku małżeńskiego zupełnie inne, dowolnie wybrane przez siebie parafie. W takim przypadku wymagane będzie wydanie zgody przez proboszcza własnej parafii (tzw. licencji). Zanim nastąpi etap związany stricte z zawarciem związku małżeńskiego w formie ślubu konkordatowego, narzeczeni zgłaszają się do kancelarii parafialnej i przedkładają aktualne (nie starsze niż trzy miesiące) świadectwa chrztu (z parafii chrztu) z adnotacją o stanie wolnym oraz o przyjęciu sakramentu bierzmowania, dokumenty poświadczające ukończenie lub uczestnictwo w kursie przedmałżeńskim, dowody osobiste oraz świadectwo nauki religii. Na podstawie tych dokumentów zostaje spisany protokół przedmałżeński oraz treść tzw. zapowiedzi, które następnie wygłaszane są w parafii narzeczonego i narzeczonej. Osoba będąca spoza parafii, gdzie załatwiane są formalności, winna dostarczyć prośbę o wygłoszenie zapowiedzi do swojej parafii.

   Następnie można wyróżnić cztery etapy postępowania, prowadzące już bezpośrednio do zawarcia małżeństwa konkordatowego, a są to: uzyskanie przez przyszłych małżonków zaświadczenia o zdolności do zawarcia małżeństwa (wydawanych przez kierownika USC miejsca zamieszkania którejś ze stron, na podstawie oświadczeń stron), złożenie zaświadczenia duchownemu w wybranej parafii i zawarcie małżeństwa w obecności 2 świadków (muszą być to osoby pełnoletnie), sporządzenie zaświadczenia o zawarciu małżeństwa wraz z dostarczeniem go w ciągu 5 dni do USC oraz sporządzenie aktu małżeństwa przez USC. Kierownik USC sporządza akt małżeństwa niezwłocznie po otrzymaniu zaświadczenia o zawarciu małżeństwa przed duchownym (nie później niż w następnym dniu roboczym). Jako data zawarcia małżeństwa wpisywana jest data ślubu kościelnego. W przypadku dostarczenia zaświadczenia do USC po upływie 5 dni, zgodnie z art. 61a pkt 5 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, kierownik USC ma obowiązek odmówić sporządzenia aktu małżeństwa.

Opis problemu: Do Biura zgłosił się Klient w imieniu swojej ciężarnej żony. Żona z powodu złego samopoczucia nie była obecna w pracy przez 8 dni, nie poinformowała zakładu pracy o przyczynie swojej nieobecności, ani przewidywanym okresie trwania absencji. Pomimo żądania, nie dostarczyła pracodawcy zwolnienia lekarskiego za ten okres, z oświadczenia Klienta wynika, że w ogóle nie poszła do lekarza. Po powrocie do pracy pracodawca wręczył jej rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, jako przyczynę wskazując ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych.

Klient chciałby odwołać się do sądu pracy od rozwiązania umowy, powołując się na ochronę stosunku pracy kobiet w ciąży. Przyszedł do Biura Porad Obywatelskich, aby dowiedzieć się szczegółów na ten temat.

Porada: Polski ustawodawca faktycznie wprowadził do kodeksu pracy rozbudowaną ochronę stosunku pracy kobiet w ciąży. Wyraża się ona m.in. tym, że – na mocy art. 177 kodeksu pracy - pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy (…). Przyczyny rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika wskazuje art. 52 § 1 kodeksu pracy, a są to:

1. ciężkie naruszenie przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych,
2. popełnienie przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem,
3. zawiniona przez pracownika utrata uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

   Jednym z podstawowych obowiązków pracowniczych jest przestrzeganie rozkładu czasu pracy (art. 100 kp). Nieusprawiedliwiona nieobecność pracownika jest naruszeniem czasu pracy, a także zapisów o usprawiedliwianiu nieobecności zawartych w regulaminie – jeżeli w danym zakładzie pracy przyjęto regulamin. Nieobecność trwającą dłużej niż jeden tydzień „roboczy”, bez poinformowania pracodawcy choćby o przyczynie absencji, z pewnością można potraktować jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych.

   Z powyższego wynika, że pracodawca miał prawo – na mocy art. 52 § 1 w zw. z art. 177 kodeksu pracy – rozwiązać umowę bez wypowiedzenia. W takim stanie faktycznym wnoszenie odwołania do sądu pracy jest niecelowe. 

Problem: Matka Klientki, która jest w zaawansowanym wieku i  nadużywa alkoholu  zawiera liczne umowy pożyczek.  Pani martwi się, że matka nie będzie  w stanie spłacać zaciągniętych przez siebie zobowiązań i pyta jaka jest procedura ubezwłasnowolnienia oraz czy ona sama może stać się jej opiekunem prawnym.

Porada: Poinformowano Panią, że aby ubezwłasnowolnić osobę należy złożyć wniosek do Sądu okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania tej osoby.  W postępowaniu przed sądem brać udział będzie  Pani jako wnioskodawca, osoba której wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy , czyli matka Klientki oraz małżonek osoby, której wniosek dotyczy. Ponadto w postępowaniu brać będzie udział prokurator  oraz fakultatywnie organizacje społeczne  chroniące praw osób niepełnosprawnych oraz zajmujące się ochroną praw człowieka.  Poinformowano również, że w przypadku gdy Sąd uzna  za konieczne dla ochrony  osoby lub jej mienia,  może wyznaczyć na wniosek lub z urzędu doradcę tymczasowego.  Na doradcę takiego Sąd najczęściej wyznacza osoby z najbliższej rodziny, więc jeśli Klientka złoży taki wniosek istnieje duże prawdopodobieństwo, że zostanie doradcą tymczasowym.

Podnieść jednocześnie należy, że alkoholizm może być podstawą do ubezwłasnowolnienia tylko wtedy jeżeli powoduje on zaburzenia psychiczne przez które osoba nie może w pełni samodzielnie kierować swoim postępowaniem.

Jednocześnie poinformowano Panią, że w przypadku lekkomyślnego złożenia wniosku
o ubezwłasnowolnienie lub złożenie wniosku w  złej wierze  osoba taka podlega karze grzywny
w wysokości do jednego tysiąca złotych.

Podstawa prawna:  544- 560 k.p.c, 15-24 k.c

Pytanie: Czy istnieje sposób na zabezpieczenie mienia  osoby ubezwłasnowolnionej pozostającej pod pieczą przedstawiciela ustawowego ?

Porada: Poinformowano, że Sąd opiekuńczy może zobowiązać przedstawiciela ustawowego osoby ubezwłasnowolnionej do złożenia do depozyty sądowego wartościowych przedmiotów oraz dokumentów należących do pozostającego pod pieczą, przedmioty te nie mogą zostać odebrane z depozytu bez zgody Sądu opiekuńczego. Jeśli osoba ubezwłasnowolniona posiada gotówkę, powinna ona zastać złożona przez jej przedstawiciela ustawowego do instytucji bankowej, o ile nie jest potrzebna  do zaspokojenia uzasadnionych potrzeb ubezwłasnowolnionego. Również podejmowanie gotówki ulokowanej na rachunku bankowym może mieć miejsce tylko za zezwoleniem Sądu opiekuńczego.

Podstawa prawna:  art. 161 k.r.o

Uzależnienie od alkoholu jest chorobą i można ją leczyć, aczkolwiek całkowite wyzdrowienie nie jest możliwe. Choroba ta ma charakter przewlekły, nieleczona postępuje i zagraża życiu. Leczenie ma na celu zahamowanie narastania objawów i szkód zdrowotnych.

Aby stwierdzić uzależnienie (zgodnie z kryteriami zawartymi w ICD 10 – międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów) należy stwierdzić co najmniej trzy z wymienionych objawów  w okresie przynajmniej jednego miesiąca lub w ciągu minionego roku w kilkukrotnych okresach krótszych niż miesiąc:

• silne pragnienie lub poczucie przymusu picia.
• upośledzenie zdolności kontrolowania zachowań związanych z piciem (upośledzenie zdolności powstrzymywania się od picia, trudności w zakończeniu picia, trudności w ograniczaniu ilości wypijanego alkoholu).
• fizjologiczne objawy zespołu abstynencyjnego w sytuacji ograniczenia lub przerywania picia (drżenie, nadciśnienie tętnicze, nudności, wymioty, biegunka, bezsenność, niepokój, w krańcowej postaci majaczenie drżenne) lub używanie alkoholu w celu uwolnienia się od objawów abstynencyjnych.
• zmieniona (najczęściej zwiększona) tolerancja alkoholu, potrzeba spożywania zwiększonych dawek dla osiągnięcia oczekiwanego efektu.
• koncentracja życia wokół picia kosztem zainteresowań i obowiązków.
• uporczywe picie alkoholu mimo oczywistych dowodów występowania szkodliwych następstw picia.

Picie alkoholu staje się problemem gdy:

• zwiększa się ilość i częstotliwość spożywania alkoholu,
• zmienia się funkcja picia i rola alkoholu w życiu (picie nie jest już tylko elementem wzorca kulturowego, ale staje się lekarstwem na stres, smutek, samotność, lęk),
• postępuje przywiązanie do sytuacji picia (narasta koncentracja na sytuacjach związanych z piciem, oczekiwanie na moment picia, celebrowanie picia, niepokój w sytuacji niemożności napicia się),
• alkohol spożywany jest w nieodpowiednich sytuacjach jak: okres ciąży i karmienia piersią, prowadzenie pojazdów, przy spożywaniu leków wchodzących w reakcje z alkoholem, pomimo chorób wykluczających spożywanie alkoholu itp.
• nasilają się incydenty upojenia,
• pojawia się zaniepokojenie piciem i uwagi krytyczne wyrażane przez osoby bliskie oraz sygnały sugerujące ograniczenie ilości lub powstrzymanie się od picia,
• używanie alkoholu staje się sposobem usuwania przykrych skutków poprzedniego picia (klinowanie),
• pojawiają się trudności w przypominaniu sobie co się działo poprzedniego dnia w sytuacjach związanych z piciem,
• rosną negatywne konsekwencje nadużywania alkoholu, a mimo to picie jest nadal kontynuowane.

(ze strony www Polskiej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych)

Wiodącą metodą leczenia uzależnienia w zakładach leczenia uzależnień jest psychoterapia oraz wspomagająco leczenie medyczne. Oddziaływania psychoterapeutyczne nastawione są przede wszystkim na zachowanie stałej abstynencji, polepszenie stanu zdrowia psychicznego, nabycie wiedzy i umiejętności pomocnych w rozwiązywaniu problemów natury emocjonalnej i społecznej a także zapobieganiu nawrotom.  Po zakończeniu leczenia stacjonarnego zaleca się kontynuowanie terapii w zakładach ambulatoryjnych i grupach samopomocowych.

Przydatne adresy:

Wojewódzki Ośrodek Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia

ul. Zakopiańska 37, 80-142 Gdańsk

tel. 58 301 51 32

http://www.wotuw.gdansk.pl

Przychodnia Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia

ul. Reja 2a, 81-441 Gdynia

tel. 58 621 61 35

www.opitu.pl

Przychodnia Terapii Uzależnień

ul. Chrzanowskiego 3/5, 81-338 Gdynia

tel. 58 620 88 88

www.opitu.pl

Ośrodek Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

ul. Kusocińskiego 17, 84-200 Wejherowo

tel. 58 672 50 41

Opis problemu: Do Biura Porad Obywatelskich zadzwonił Klient z pytaniem dotyczącym swojej niepełnoletniej (16 lat) córki. Córka zaszła ze swoich chłopakiem (17 l.) w ciążę. Obecnie chcieliby zawrzeć związek małżeński. Klient słyszał, że możliwe jest zawarcie związku małżeńskiego przez osoby niepełnoletnie, jednakże pod pewnymi warunkami. Chciałby się dowiedzieć jakie to są warunki.

Porada: Przepisy Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego przewidują możliwość zawarcia związku małżeńskiego przez niepełnoletnią kobietę powyżej lat 16. Każdorazowo na zawarcie takiego małżeństwa zgodę musi wyrazić sąd opiekuńczy. Przesłanki wydania takiego zezwolenia zawiera art. 10 KRO, a są to:

• ważne powody, oraz
• dobro zakładanej rodziny.

   Do uznania sądu należy, czy w danej sytuacji zachodzą takie przesłanki. Z pewnością ciąża jest ważnym powodem w rozumieniu art. 10 KRO, niekoniecznie jednak sąd uzna, że zawarcie małżeństwa – pomimo istnienia ważnego powodu – będzie zgodne z dobrem zakładanej rodziny.

   Jednakże przepisy prawne nie przewidują możliwości zawarcia związku małżeńskiego przez mężczyznę poniżej 18 roku życia. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków, nie daje też sądom możliwości decydowania, tak jak w przypadku niepełnoletnich kobiet. Wobec powyższego, pomimo że sąd opiekuńczy mógłby wyrazić zgodę na zawarcie związku małżeńskiego przez córkę Klientka, jej narzeczony nie będzie miał takiej możliwości aż do osiągnięcia przez niego pełnoletniości.