Urzędy i sądy - nasze porady

Opis problemu: Klient jest osobą bezrobotną i odmawia przyjęcia jakiejkolwiek oferty pracy, gdyż uważa, że jeśli jego żona ma dobrą pracę, z której uzyskuje wysokie profity, to nie jest koniecznym, aby on sam podejmował się zajęcia, które i tak byłoby dużo gorzej opłacane. Jak twierdzi, woli zajmować się domem i dziećmi, gdyż tworzenie nowoczesnego gospodarstwa domowego jest dla niego bardzo satysfakcjonujące i dogodne dla całej rodziny. Żona klienta chce ustanowić rozdzielność majątkową. Klient chciałby jednak zabezpieczyć się na wypadek „nieprzewidzianych okoliczności”, gdyby żona chciała np. odejść i zostawić go „z niczym”.

Porada: Klienta poinformowano, iż wraz z zawarciem małżeństwa między małżonkami powstaje wspólność majątkowa małżeńska. Jest to wspólność, która powstaje z mocy ustawy (tzw. wspólność ustawowa). Zgodnie z art. 31 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (krio) obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (tzw. majątek wspólny). Pomimo tego, że ustawodawca preferuje ustrój wspólności ustawowej, gdyż obiektywnie rzecz biorąc uchodzi on za najbardziej optymalny dla przeciętnego małżeństwa, daje małżonkom możliwość wyboru ustroju majątkowego, według którego będą kształtowane ich stosunki majątkowe w małżeństwie.

   Stosownie do regulacji zawartych w art. 47 § 1 krio, mogą wybrać jeden spośród następujących ustrojów umownych: wspólność rozszerzoną, wspólność ograniczoną, rozdzielność majątkową (tzw. zupełną) lub rozdzielność z wyrównaniem dorobków.

   Ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków jest to o tyle szczególna odmiana ustroju rozdzielności majątkowej, że jej skutki uwidaczniają się dopiero w chwili ustania tego ustroju (np. w wyniku rozwodu, czy wprowadzenia umową innego ustroju majątkowego). Wygląda to tak, że po ustaniu ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego małżonka, może żądać wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa  (art. 514 § 1 krio), przy czym dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej małżeńskiej (art. 513 § 1 krio). Do tego czasu każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej, jak i majątek nabyty później (podobnie jak w ustroju rozdzielności majątkowej zupełnej). Ustrój ten ma za zadanie zapewnić lepszą ochronę małżonkowi będącemu stroną słabszą ekonomicznie, gdyż ma on możliwość partycypowania w dorobku materialnym współmałżonka o lepszej kondycji finansowej. Przy tym jednak, ustrój ten nie ogranicza w żaden sposób małżonków w samodzielnym zarządzaniu majątkiem każdego z osobna.

   Wyrównanie dorobków następuje kosztem małżonka, którego dorobek jest większy. Sąd rozstrzygnie, jeśli zdarzy się, że małżonkowie nie będą w stanie porozumieć się co do sposobu i wysokości wyrównania dorobków. Wyrównanie dorobków może nastąpić przez zapłatę określonej sumy pieniężnej na rzecz małżonka z mniejszym dorobkiem albo przez przeniesienia na niego określonego prawa majątkowego. Możliwe jest także wyrównanie dorobków w części przez zapłatę, a w części przez przeniesienie prawa. Roszczenie o wyrównanie dorobków staje się wymagalne w chwili ustania ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków i jako roszczenie majątkowe przedawnia się z upływem lat 10. 

   Obliczając wysokość dorobku pewne kategorie przedmiotów majątkowych pomija się, inne natomiast dolicza. Pomijane przedmioty to przede wszystkim przedmioty nabyte przed zawarciem umowy majątkowej, ale również nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę. Z drugiej strony, doliczana jest wartość darowizn dokonanych przez jednego małżonka, z wyłączeniem darowizn na rzecz wspólnych zstępnych, a także drobnych zwyczajowo przyjętych darowizn na rzecz innych osób. To samo dotyczy wartości usług świadczonych osobiście przez jednego z małżonków na rzecz majątku drugiego małżonka oraz nakładów i wydatków na majątek jednego małżonka z majątku drugiego. Przy tych doliczeniach zwraca się szczególną uwagę na fakt, że świadczenia ze strony jednego małżonka mogą znacząco wpłynąć na wzrost dorobku drugiego małżonka, ale również miejsce może mieć celowe uszczuplanie swojego majątku na skutek darowizn na rzecz osób trzecich.

   Jeśli strony nie będą w stanie uzgodnić wspólnego stanowiska co do sposobu oraz wysokości wyrównania dorobków, stosowne rozstrzygnięcia podejmie sąd (art. 514 § 3 krio). Jeżeli zaś klient wraz z żoną podejmą decyzję o wyborze rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków powinni udać się do notariusza w celu zawarcia stosownej umowy.